Dostępne zagadnienia z Pedagogiki specjalnej:

Tyflopedagogika – jest nauką o wychowaniu i kształceniu jednostek z wadami wzroku.

W zależności od stopnia utraty wzroku wyróżniamy:

• jednostki niewidome

• jednostki z resztkami wzroku

Przyczyny wad wzroku (trzy główne zespoły czynników etiologicznych):

1. dziedziczne i wrodzone (zniekształcenia, niedorozwój, degeneracja)

2. chorobowe (bakteryjne, alergie o nie zawsze znanym pochodzeniu, wirusowe – różyczka, zatrucia związkami chemicznymi)

3. traumatyczne (perforacje, uciski, uszkodzenia organu wzrokowego lub mózgu)

Orientowanie się w przestrzeni osób niewidomych

Orientacja przestrzenna jest warunkiem samodzielnego i bezpiecznego poruszania się. Wg Dąbrowskiego „kontrola” ciała wobec otoczenia. Szczególne znaczenie dla niewidomego mają doznania dotykowe i akustyczne, przede wszystkim słowo. Jest ono przewodnikiem w orientacji przestrzennej, we wszystkich procesach poznawczych i komunikowaniu się z ludźmi.

Dynamiczne układy strukturalne

Proces kompensacji psychofizjologicznej nazywamy tworzeniem się dynamicznych układów strukturalnych lub funkcjonalnych w skład których wchodzą:

• wrażenia odbierane przez wszystkie pozostałe zmysły niewidomego tj. słuch, dotyk, smak, zmysł kinestezyjny

• procesy wyższej analizy i syntezy korowej tj. myślenie

O możliwościach kompensacyjnych człowieka decyduje nie tylko wrażliwość zmysłowa, ale też sprawność procesów intelektualnych (analiza, synteza, abstrakcja, analogia, wnioskowanie, przewidywanie).

Wyobrażenia surogatywne – są to treści, które ludziom niewidomym są niedostępne, ale są tworzone w psychice niewidomego. Wyróżnia się dwie grupy odnoszące się do:

• stosunki przestrzenne – wyobrażenia przedmiotów niedostępnych dla percepcji:

• bodźce właściwe tj. dotykowe

• bodźce niewłaściwe głównie słuchowe np. wyobrażenia samochodów na podstawie głosu silnika

• światła i barw – powstają tylko na podstawie bodźców niewłaściwych np. porównywanie barwy z instrumentem

Wyobrażenia surogatywne – to psychiczne substytuty pojęć niedostępnych osobom niewidomym. Na ich doskonałość wpływa:

• doświadczenia

• funkcjonowanie intelektualne (im wyższe, tym lepiej opanuje)

Zmysł przeszkód – niewidomy odczuwa przeszkody zanim się z nimi zetknie (czuje ciepło albo nacisk na twarzy). Ma on cztery wymiary:

1. czuciowy – to odczucie uciskowo - cieplne

2. intelektualny (poznawczy) - zrozumienie

3. emocjonalny – osoba zaczyna się bać

4. reakcja ruchowa – osoba musi stanąć żeby się nie zderzyć

Ślepota (medyczna) – osoby nie mają poczucia światła, nie rozróżniają światła od ciemności.

Osoba niewidoma – to ta, która w lepszym oku przy użyciu jak najlepszych środków pomocniczych, posiada nie więcej niż 1/25 ostrości wzroku normalnej (osoba z odległości 1 metra widzi to, co osoba dobrze widząca z odległości 25 metrów).

Osoba szczątkowo – widząca – najczęściej jest to poczucie światła (ciemno-jasno) lub zarysy dużych przedmiotów, ale z bliska; nie można poprawić szkłami korygującymi.

Osoba niedowidząca – ubytki w widzeniu w zakresie od ¼ do 1/25.; nawet przy noszeniu różnych szkieł nie da się poprawić.

Osoba ociemniała – osoba, która straciła wzrok po 5 r. ż.(dziecko jest wówczas świadome barw, kształtów, perspektywy)

Wady wzroku:

• Krótkowzroczność (najczęściej dochodzi w okresie dojrzewania), przyczyny: za silnie działająca soczewka oraz zbyt krótka gałka oczna

• Dalekowzroczność

• Jaskra

• Zaćma

• Zez (oczy patrzą w różnym kierunku – fiksacja):

•  

  • akomodacyjny – leczy się poprzez specjalne szkła lub zasłanianie oka

  • porażenny – związany z nieprawidłowym działaniem mięśni; można wyleczyć operacyjnie

• Oczopląs (latające oczy, często przy mózgowym porażeniu)

• Astygmatyzm (osoba nie widzi dobrze ani z daleka, ani z bliska)

Przyczyny utraty wzroku po urodzeniu:

• uszkodzenia

• choroby analizatora wzroku

• powikłanie po zaćmie, jaskrze

• przy chorobach zakaźnych, cukrzycy

• przy zatruciach (alkohol metylowy, jad kiełbasiany)

• urazy techniczne, chemiczne

Zasady rewalidacji:

• Nauka akceptacji utraty wzroku (szczególnie ociemniałych).

• Rozwój motywacji.

• Kształtowanie nawyków prozdrowotnych, gdyż występuje często hipokinezja – brak ruchu.

• Nauka czynności życia codziennego (higiena, ubieranie, dbałość o dzieci itp.).

• Nauka poruszania się w społeczeństwie.

Wskazówki dla nauczyciela:

• Powinien sprawdzić z jakiej odległości dziecko widzi.

• Zapoznać się z diagnozą okulisty.

• Poznać techniki Braila.

• Odczytywać wszystko co napisał na tablicy.

• Przedmioty, o których mówi powinien dać uczniowi dotknąć.

• Powinien zachęcić do korzystania z pomocy.

• Nie powinien dotykać niespodziewanie ucznia, nie łapać, gdyż może on przestraszy